Angie

| September 17, 2015

Ikaw Bay Maungu

Nahinanuk pa ang tibuuk kalibutan sa akung pagmata. Ang kasulaw sa lamparilya mauy nisugat sa akung kalimutaw. Ang tugtugauk sa mga manuk ug ang langgis nga suliyaw sa mga gangis nga mahinangpung misugat sa katugnaw sa kaadlawun ug misaulug sa kadaugan nga hingpit ku nga naangkun, nagpadayag sa tumang hudyaka sa akong galamhan. Daw malumus ang akung kasing-kasing sa kalipay ilabi na gyud sa dihang migakus ang binuhat sa akung kiliran nga dugay ku nang gipanganduy. Siya na karun ang akung kinabuhi – ang naghatag kanaku’g kadasig ug nagpasilaub sa himatyun ku nga pagbati. Mura’g gigaruy ku ngadtu sa mga lawting sa kapanganuran, sa kinatumyan sa kalibutan. Apan sa kalit misumbalik sa akung panumduman ang amung unang kulbahinam nga panagtagbu. Lab-as pa sa akung huna-huna ang sanga sa karaang dakit nga gibatugan sa mangtas. Abi nakug mamatay na ku niadtung tungura.
Hinuun dili masukud ang akung kalisang niadtung hitabua. Kalit akung gilayug sa tawu u hayup ba kadto dayung huung sa kabugnaw sa kakahuyan. Paspas pa sa kilat. Wa ko kabantay. Natugpa ko sa bagang kasagbutan ilawum sa habog nga mga kahoy. Unsang pagka-unsaa, gilamat ba ku? Tiaw sa mga dili ingun natu? Makalibug. Gisuhid ku ang palibut, lingi diri, lingi didtu. Apan wa kuy laing nakita gawas sa mga dagkung punuan sa kahuy. May kasaba sa ibabaw. Mga langgam nag-iyahay’g lupad. Sa akung paghangad nasangit ang akung panan-aw sa usa ka sanga. Habulan ang kahayag mau nga akung gitutukan ug maayu. May tawu nga nagpatung sa sanga. Di maila ang pamayhun kay habug-habug man ang iyang nahimutangan. Ungo, bampira, abat, unsang mangtasa – mga pulong nagrambul sa akung ulu. Ug sa usa ka pagpamilok nahanaw kini, samtang bugnaw nga huyuhuy mihapuhap sa akung tangkugu. Punu ku sa panagana apan gilisu ku gihapun ang akung ulu arun sa pagsuta sa akung likud.
Tuud man murag mabugtu ang akung gininhawa sa kakurat sa dihang sa akung paglingi may tawu man diay sa akung likud. Igo nalang ku sa paglad-uk sa naghingapin nga kahadluk. Usa ka babaye. Pamilyar ang panagway. Maanyag unta apan, nay dakung apan. Tataw kaayu kung unsa siya – usa ka bampira. Miamag ang iyang luspad nga kaputi. Murag tawo nga nahubsan sa dugu. Mga mata pay imu nga daw sa iring. Mga bangkil nanglisik. Mikurug ang akung mga tuhud tungud kay nakahibaw ko nga bisag unsaun pa nakug dagan u tagu, bisag musakay pa kug habal-habal, u di ba kaha sungsungan pag dakung kwitis ang akung lubut arun sa pagsirit palayu, iya gihapun ku nga maabtan. Wa kuy laing mahimu gawas sa pagharung, tibuuk lawas ug kalag.
Nakahinumdum dayun ku sa akung mga katuigan sa kulihiyu. Walu pa katuig ang milabay sukad sa akung pag-graduwar. Saktu, nakaila kaayu ku niining bayhana. Asawa siya sa akung kanhi maistru sa History. Hamtung na ang panuigun ni sir.
Di pud naku malimtan ang mga takla ug saguntu sa kaibug sa akung mga kauban ilabi na ang mga pulung “chicks mama” nga ilang gihingan. Makabuang gyud ang iyang kaanyag – gwapa, nindot ug lawas, mga paang murag hinug nga sab-a, puti ug batan-un pa. Dili mailhang asawa kung walay kuyug nga bana. “Aguyyyyyyyy…,” singgit sa kahinangup sa iyang pagdangarang. Mga mata pwirting budlata inig agi niya.
Karun nga mibalik ang akung hilig sa pag-ihirsisyu, nakit-an ku siya makausa sa oval nga akung dagan-daganan. Gikan sa mga bulahatun sa akung gamayng uma, mudiritsu ku sa oval, palagsik sa lawas nga gaul-ul sa panuhut. Wa man gud kuy maayung pad sa panarbaho sa siyudad mau nga naningkamut nalang ku kutub sa mahimu nga manginabuhi pinaagi sa pag-ugmad sa yuta sa akung mga ginikanan. Tiguwang na man gud intawun sila si tatay ug nanay. Dili na makasugakud sa buluhatun sa uma ilabi na sa pagsaka-kanaug nianang mga bakilid nga bahin sa among yuta. Igu nalang sila sa pag-asikasu sa mga buluhatun sa balay ug pag-atiman sa among mga binuhing manok ug kanding. Mau nang libre kaayu ku matag hapun. Ang akung pagka-adik sa mga fun runs mauy nakapa-aghat naku sa pagjogging. Pataas pud sa hangin.Daghan pud ang magjogging didtu ky rubberized man. Pun-an pas lab-as nga hangin nga nindot hanggapun.
Didtu ku siya hikit-i pag-usab human sa milabay nga mga katuigan. Nasundan ku siya. Nagbrisk walk guyud ang iro nga chihuahua. Diha pa lang gani ku sa iyang likud maila na kaayu ang iyang pamayhun. Wa gyud siya milubad sa panahun. Wa matay-ug sa mga pagkusukusu sa paglabay sa panahun ug sa mga kalisdanan sa kinabuhi. “Chicks mama” gihapun siya. “Pastilan,” pung ku samtang nagdagan, “wa gyud mausab si manang.” Sa pagkatungud naku niya iya kung gitutukan, daw sa nakabasa sa akung huna-huna. Mipadayun ku sa unahan. Ug dili ra kaayu layu ang amung distansya sa dihang may milayug kanaku padung sa kakahuyan.
Apan bisan pa man, akung gisalipdan ang akung kahadluk. Bahalag ang akung mga tuhud mitraydor kanaku, akung gipakita ang akung pagkalalaki bisag nawung ray naningkamut.
“Un—unsay tuyu mu kanaku?” nagbawud-bawud ku nga mga pulung.
“Asawa ku ni Teodor nga kanhi mu maistru. Nakahibaw ka niana. Sakit para kanaku ang iyang kamatayun. Siya ra man unta ang akung gilauman nga makatabang kanaku. U tinuud usa aku ka bampira. Aku ang katapusang liwat nga nahabilin sa inyung yuta. Aku ang hinungdan sa way kasulbaran nga binalbalay dinhi. I have to drink human blood in order to survive. No choice. Kini ang naghatag kanakug kusug. Apan gustu kug kausaban ug gilauman ku kini. Gustu kung mamahimung ordinaryung tawu.” Nahasiga ang akung mga mata sa akung nadungug. Wa ku damha kining tanan.
“Ug unsay gu—-gustu mu kanaku? Paagi mu ba kini sa pagbiktima kanaku? Tubaga ku!” Kamaayu na man lang untang ikuyap kaysa mapaminawan nimu ang kalala sa inanay nga kamatayun. Apan wala siya nanumbaling.
“Pakyas silang tanan sa pagpakigbisug nga makuha ang bugtung sulusyun arun kaming tanan magkinabuhi samag nurmal nga tawu. Apil na niadtu si Teodor. Gipugngan ku siya sa pagkuyug sa panun apan hugtanun ang iyang disisiyun. Dugay na man gud ming nanganduy niini. Apan bisag unsaun paghunahuna, dakung sayup ang ilang pagpangahas niadtung tungura. Nakahibaw na kaming daan nga dili ug dili gyud kami pwede nga musulud sa gingharian sa higante. May sumpa alang kanamu. Maabu kami kun mutaak sa maung lugar. Sa kadugay na sa panahun murag amu kining gibaliwa sa pamasin nga bakak lamang kining tanan. Ang kamatuuran diay dili mapapas duyug sa panahun. Wa silay swirti. Dili na mabakwi ang nahitabu.
“Ug unsay labut…” wa ku makatiwas sa akung pagtabi.
“Tawung murtal lang ang akung paglaum karun. Tawung maisug ug andam musakripisyu para maluwas ang tanan. Kay samtang bampira pa ku, pwidi ku kaayung pahubsan sa dugu ang tibuuk yuta para sa akung katagbawan. Ikaw ug ikaw ra ang makahimu niining dakung gimbuhatun.”
“A—-aku gyud? Nasayud ka bag si kinsa ku? Wa kuy igung katakus para mutuman sa gustu mu. Di na pud usu ang pahiruhiru run. Palihug ayaw ku tigaig problema!”
“Usa ikaw ka tawung matarung. Ang katakus ug kaisug naa ra sa sulud. Mahurut ang imung kabanay kun magdumili ka!” Wa ku kabalibad kay mahal ku kaayu si tatay ug si nanay. Igu nalang ku sa pagdapuwas sa akung nawung sa namugnaw kung mga pad, inubanan sa usa ka lawum nga pangaghu. “Kinahanglan ugma sugdan dayun natu ang imung pag-insayu. Dili basta-basta ang imung sagubangun. Si Takung usa ka higante nga may upat ka mga kamut. Nagmata siya sa tanang adlaw. Adunay bililhung butang nga iyang gitukawan matag karun ug unya. Gawas ni Takung, anaay mistiryusung nagbantay sa baba sa langub nga dili mu makita. Sa sud daghan ang imung ikaaway. Kinahanglan makakawus ka sa tubig sa linaw.”
Ug tuud man sayu sa buntag nakung gisugdan ang pag-insayu. Pana ug pinuti lang ang hinagiban. Pagkalisud. Di lalim. Tira diri,tigbas didtu. Pamaul ang akung nahiaguman. Apan gilahutay ku ang usa ka simanang pagpangandam para masugdan ku dayun ang akung panaw.
Pagtangkud gyud sa semana, sayu sa buntag nakung gitungas ang bukid sa Kanturatuy. Atua didtu ang gingharian ni Takung. Usa ka dakung langub kini. Unsaun ku man kaha pagsulud? Pangutanang dili ku matubag. Punu ku sa kabalaka, pagpanuku ug dyutayng kahadluk. Apan luyu niining tanan mau ang lawud sa pangindahay nga mapukan ku ang akung kahuyang arun mabalun ku sa hangtud ang katam-is sa kadaugan.
Gibaktas ku ang halayung bukid, sapa ug kakahuyan. Gisiut ku ang sim-ung ug libun inubanan sa pangaliya sa kahitas-an. Mga kasikas ug hagawhaw taliwa sa kahilum akung gibaliwa maabut ku lang ang akung padulngan. Muuwan u muinit man andam ku sa tanan. Mga mananuyng tihuy sa kalanggaman ang akung kauban kay ang ilang mga tingug daw sunata sa mga abiba ug pagsalig. Ang mga dagayday sa katubigan sa sapa nakigtagay sa akung kakapuy arun mahupay ang nagkadusingut ku nga paningkamut.
Udtung tutuk na kadtu sa dihang nahiabut ku sa punuan sa dakung tugas nga nahimutang dili layu sa baba sa langub. Nagpasalipi ku. Bantang ang langub gikan dinhi. Sa tuung bahin sa baba sa langub mau ang lawum nga kimba. Kusug ang lagubu sa akung dughan. Apan gihugpung ku silang tanan diha sa bala sa akung tiradur dayung lagtiw ngadtu sa panas kilid sa langub. Midahunug ang mga tunub paduul sa panas nga akung gitirahan apan ni aninu wa kuy nakita. “Mau gyud ni ang mistiryusung tigbantay,” pung ku samtang nagbinat sa ikaduhang bala. Niining higayuna gisundan kus pagtutuk ang kanaas sa mga tunub. Tuud man nangahapay ang mga sagbut ug dahung laya nga naagian sa mistiryusu, ug sa pagkawagtang sa kanaas tataw kaayu ang dapit nga iyang gibarugan. Tin-aw pa kaayu kining akung mga mata ug sayud ku nga dili kini maglimbung kanaku. Gidali ku paglanit ang akung pana dayung binat punting sa nahimutangan sa mistiryusu. Misutuy ang unang talinggab. May saguntu akung nabati. Gisundan ku dayun sa ikaduha, ikatulu, ug sa pagbinat naku sa ikaupat, kusug nga siyagit ang milanug. Sa akung pagtuyhakay gikan sa akung gitaguan, may mihagurus padung sa ubus. May nahagsa sa kimba nga mauy nakalum-ak sa bagang kasagbutan.
Midali ku pagduul dayung lantaw sa ubus – migimaw ang duha ka dagtum ug balhibuun nga mga tiil. Samtang sa ngilit sa kimba, dapit sa nahulgan sa mistiryusu, may migilaw – usa ka kwintas nga may sinaw ug puti nga julin nga nagbitay niini. Aku kining gikawhat. Apan sa kalit may mga tunub ku nga nabati. Nagagikan sulud sa langub. Midali kug sandig sa panas kilid sa langub. Giibut ku ang akung pinuti, ug gisal-ub ku ang kwintas sa akung liug arun way sagabal sa akung pagpangandam. Dagkung mga singut ang midagayday sa akung agtang apan nagkahugut ang akung pagkuput sa pinuti. Dayun may kahilum. Hinayhinayng miguhu ang lima ka ulu sa tawu. Nagsuhid sa palibut. Bitbit ang mga nagkalain-laing hinagiban gikan sa bangkaw ngadtu sa atsa nga duhay suwab. Pulus mga bangasun. Ug yuna pa, grupu kini sa mga gagmayng tawu. Unanu? Ambut lang. Ug sa ilang ulhus nga paggawas gikan sa langub, aku na unta silang sugatun sa akung hait nga pinuti. Piru daku nakung katinga kay wala sila makakita kanaku. Ilang gilabyan ang akung nahimutangan. Daku ang akung kalipay. Gihagkan ku ang kwintas. Sayud ku nga kining gamhanang kwintas mauy makatabang kanaku para magmalampusun.
Nipadayun ku sa unahan taliwa sa kangitngit. Dayun migimaw ang gamayng kahayag, ug nagkadaku kini. Sa akung pagsakdap niini, maanindut ang akung nakita. Naglantaw ku sa usa ka paraisu, kaanyag nga ginama sa kinaiyahan. Sadya tan-awun ang mga kahuy sa ilang pagpamunga. Tanang matang sa prutas anaa didtu. Nangalimyun ang mga bulak ug mapasigarbuhun ang ilang pagbukhad diha sa kaiinit sa adlaw. Ang tin-awng tubig sa sapa midagayday nga malinawun. Mga kahayupan nagkadaiya lang – nagsibsib sa lab-as ug labung nga mga balili. Sa tunga-tungang bahin ning maung paraisu nagtuybu ang usa ka balayng bulawan. Naggilaw-gilaw kini. Mabulukun nga talan-awun.
Gipaspas ku ang akung mga bikang padung sa dakung linaw. Mau kini ang rasun sa akung pagtungas ning maung bukid. Ang tubig ning maung linaw mau ra ang makahupay sa naghigwaus nga kauhaw sa mga bampira. Hangtud sa hangtud dili na sila uhawun pa sa dugu sa tawu. Ang kabuhung ug katagbaw anaa niining linawa. Mamahimu na unya silang ordinaryung mga tawu. Gidali ku pagkuha ang garapun sa puntil nga gibakus sa akung hawak. Giukab ku ang takub niini dayun gitidlum sa linaw. Dali ra kining napunu. Gisud ku usab dayun kinig balik sa puntil. “Mau na gyud kini!” pung ku sa akung kaugalingun.
Mipalayu ku gikan sa linaw arun sa pagbalik sa agi. Apan nagpamilit ang akung panan-aw sa balayng bulawan hangtud nga naabut ku sa tugkaran sa balay. Milili ku sa sulud. Walay tawu. Abirtu ang pultahan. Misugat sa akung mga mata ang kasulaw sa mga bulawan nga nagtapun-ug. Gipinahan ku sa babayeng pak-an sa dili paghilabut sa bisan unsang butang gawas lang sa tubig sa linaw. Piru sa akung tan-aw, dili mahimu nga palabyun ku kining higayuna. Bisag usa man lang ka hakup, payts na kaayu. Tuud man usa ka dakung hakup ang akung gisulud sa puntil.
Wala na kuy laing nahuna-hunaan gawas sa pagpauli. Midali kug gawas sa balay, apan daku kung kahibung kay may duha na man ka dagkung pusti sa may pultahan. Ug sa akung pagtutuk, mga tiil na man diay kadtu sa higante. Nakapaniid diay si Takung sa akung pagsulud.Mihinay kug uliut, maampingun nga dili masabdan ang mga dagkung tiil dayung karatil ug dagan. Apan wa ku kabantay nga nagpangatagak diay ang mga bulawan sa puntil. Awahi na ang tanan. Di na naku mapunit. Nakit-an ni Takung ang mga bulawan nga nawasig-wasig. Ug didtung higayuna akung nadungug ang makabungug niyang singgit sa kapungut, “Arrrrrgghh!” Nanglayug ug nanglumpat ang mga kahayupan. Miduol si Takung sa mga bulawan nga natagak, ug sa hilabihang kapungut, miibut sa mga punuan sa dagkung kahuy ug mihapus nga paturagas. Maayu nalang gani nakalihay ku. Diriyut gyud. Misutuy ku balik sa agianan padung sa baba sa langub apan bagang panun sa mga armadung unanu ang nag-atang sa agianan. Mibalik kus agi dang pagpangita ug laing agianan pagawas. Misum-uk ku sa mga kilirang bahin sa paraisu, dang pasalipi arun di matugpahan sa mga kahuyng nanglupad. Mga unanu nagkatag, naniid sa akung gitaguan.
Sa akung pagdali-dali wa na ku makabantay nga nasundan diay ku sa kaaway. Mikahit ang bangkaw sa akung tampihak. Ug sa akung paglingi, daghan gyud kaayu sila. Wala na ang kwintas sa akung paghikap. Nakit-an na gyud ku nila. Wa na ku masayud sa angayng buhatun basta kay midagan ku taman sa ginhawa, siut sa kasagbutan samtang naghagurus ang nagsunud kanaku. Saba kaayu sila murag naggukud ug baboyng ihas. Sa unahan si Takung nag-atang kanaku. Wa na kuy laing kapaingnan pa. Wa na pud kuy igung kusug sa pagpakig-away. Nasabud ku sa kagingking ug natuwandus paingun sa lapukan. Daw sa nilupad ku, ug saktu sad kaayu ang akung pagkapasuk niadtung usa ka lungag. Wa kuy makuptan. Ngitngit. Dangug. Igu nalang kus pagsyagit samtang nagkakusug ang akung pagsagirit sa ilawum. Murag sa mahutba ang akung tinai tungud sa kakitbi sa gilawmun sa akung nahulgang lungag. Tubig. Mau nalay akung namat-an nga nagtampisaw na ku sa linaw. Pamilyar kaayu ang lugar. Midali kug languy sa daplin. Taliwa sa bagang kanapiran daplin sa sapa, nisihag ang among yanung balay. Sa akung pagsulud mahinangpung misugat si tatay ug nanay. Sa gamayng lamesa sa kusina akung gihu-hu ang nahabiling bulawan.

“Ugghhhh!” miagulu siya sa iyang pagpanghiwatid. “Ganiha ra kang nagmata?” bugnaw niya nga tingug. Gihagkan ku siyag makausa, makaduha, makatulu, ug sa pagsubang sa bag-ung adlaw, nagtambayayungay, arun makab-ut ang idlas nga langit.

Category: Uncategorized

Comments are closed.